(„Tax liability of a management board member for the company’s outstanding tax liabilities”)
Wprowadzenie
Bycie członkiem zarządu spółki wiąże się z ponoszeniem odpowiedzialności prawnej, w tym odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe w trakcie pełnienia funkcji członka zarządu.
Instytucja odpowiedzialności członka zarządu z uwagi na najnowsze orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej „TSUE”) przeszła istotną zmianę, co postaram się przedstawić w niniejszym artykule. Jednakże, aby omówić to zagadnienie w pierwszej kolejności należy wskazać, czym tak naprawdę jest odpowiedzialność podatkowa członków zarządu?
Odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe
Odpowiedzialność członków zarządu ma charakter odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe obejmuje nie tylko samo zobowiązanie podatkowe niezapłacone w terminie płatności, ale może obejmować również odsetki za zwłokę oraz koszty postępowania egzekucyjnego o czym stanowi art. 107 § 2 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2021 poz. 1540 ze zm., dalej „ OrdPU”).
Odpowiedzialność ta nie powstaje z mocy samego prawa, lecz wymaga konkretyzacji w drodze decyzji art. 108 § 1 OrdPU. Ponosić mogą ją tylko osoby wskazane w stosownych przepisach i o ile spełnione zostaną ustawowe kryteria odpowiedzialności art. 107 § 1 OrdPU. Odpowiedzialność podatkowa ma charakter akcesoryjny względem odpowiedzialności podatnika.
Oznacza to, że warunkiem koniecznym dla orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej jest istnienie zobowiązania podatkowego spoczywającego na podatniku, którego dług jest przedmiotem odpowiedzialności. W konsekwencji wraz z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego wygasa również odpowiedzialność osoby trzeciej za to zobowiązanie.
Inną cechą odpowiedzialności podatkowej jest jej subsydiarność, co wiąże się z tym, że można ją zastosować dopiero wówczas, gdy nie doszło albo nie może dojść do zaspokojenia długu przez podatnika. Powyższe uniwersalne spostrzeżenia mają odzwierciedlenie w warunkach jakie powinny być spełnione dla ustanowienia odpowiedzialności podatkowej poszczególnych kategorii osób trzecich.
Uwagi wstępne dot. odpowiedzialności podatkowej członków zarządu
Natomiast odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki reguluje art. 116 OrdPU który stanowi, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjnej lub innej osoby prawnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna.
Jak wynika z treści przedmiotowej regulacji odpowiedzialność członka zarządu ma charakter subsydiarny tj. członek zarządu ponosi odpowiedzialność dopiero w momencie stwierdzenia przez organ podatkowy niemożności ściągnięcia należności od spółki, w której dana osoba była członkiem zarządu w czasie pełnienia przez niego funkcji zarządu.
Kluczowym jest także wskazanie, że art. 116 OrdPU nie uzależnia odpowiedzialności od umyślności działania. Aby ponosić odpowiedzialność wystarczy w okresie powstania zobowiązania podatkowego niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niezłożenia wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.
Aby uwolnić się od odpowiedzialności członek zarządu musi albo wskazać mienie spółki, wystarczające do zaspokojenia zaległości podatkowej, albo też wykazać, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, bądź też, że niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jego winy.
Dotychczas w praktyce orzecznictwa krajowych sądów administracyjnych dominował pogląd, że aby przypisać odpowiedzialność członkowi zarządu wystąpiło udowodnić tylko i wyłącznie pełnienie przez niego obowiązku członka zarządu w czasie, gdy upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego, które w konsekwencji przekształciło się w zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność w całości bądź w części egzekucji z majątku spółki tzw. przesłankę pozytywną.
W tym miejscu warto zasygnalizować, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu. Nie jest konieczne, aby bezskuteczność egzekucji miała formalny wyraz w postanowieniu właściwego organu egzekucyjnego (vide uchwała 7 sędziów NSA z 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08).
Natomiast tzw. przesłanki negatywne dot. wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu tj. powinien on – członek zarządu udowodnić, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (wszczęto postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy lub wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Pełnienie obowiązków członka zarządu – przełanka pozytywna
Dotychczas w orzecznictwie przesłanka pełnienia obowiązków członka zarządu była traktowana bardzo rygorystycznie. Było one uznawane jako posiadanie formalnych uprawnień członka zarządu za konkretny okres, niezależnie od tego, czy obciążony odpowiedzialnością członek zarządu faktycznie zajmował się interesami podmiotu, w którym był członkiem zarządu.
Sformułowanie: "pełnienie obowiązków" nie wiąże się w tym przypadku z faktycznym wykonywaniem tych obowiązków (vide: wyrok NSA z 21 września 2022 r., sygn. akt III FSK 1013/21). Mówiąc wprost pełnienie" oznacza, iż chodzi o zajmowanie stanowiska od momentu powołania do dnia odwołania. Okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem lub niewykonywaniem tych obowiązków nie miały praktycznie znaczenia dla tej oceny.
Ponadto wskazać należy za min. wyrokiem NSA z 3 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 504/05, że członek zarządu nie posiada legitymacji do działania jako strona w postępowaniu dotyczącym wymiaru zobowiązania podatkowego spoczywającego na spółce.
Co więcej dotychczas członek zarządu nie mógł także kwestionować ustaleń wynikający z decyzji wymiarowej wydanej wobec spółki, co wynika min. z wyroku NSA z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt III FSK 5068/21
Powyższe oznaczało, że praktycznie członek zarządu nie mógł kwestionować ustaleń faktycznych ani prawnych zawartych w decyzji wydanej wobec spółki, w której pełnił funkcję członka zarządu. Jak wskazywałem to wcześniej to na członku zarządu spoczywał ciężar dowodzenia przesłanek negatywnych, które pozwalają uwolnić się od odpowiedzialności podatkowej.
Przesłanki negatywne
Jedną z takich przesłanek jest zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Wobec braku doprecyzowania tego pojęcia w przepisach podatkowych przyjmuje się, że za "właściwy czas" należy uznać zasadniczo zgodnie z art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm. - dalej: "u.p.u.") - termin 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.
Art. 11 ust. 1 u.p.u wskazuje, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zgodnie z art. 11 ust. 1a u.p.u.
domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące Natomiast art. 11 ust.
2 u.p.u stanowi, że dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
W tym miejscu wskazać należy na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09 gdzie wskazano, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości.
NSA uznał, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też ponosi winę za jego niedopełnienie.
W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał również, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 OrdPU.
Z powyższego wynika, że członek zarządu może odpowiadać za zobowiązania spółki wtedy, kiedy upadłości spółki we właściwym czasie nie zgłoszono.
Ustalenie czasu właściwego na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, w ramach której to czynności badane jest wystąpienie przesłanki upadłości, jest przesłanką określoną w przepisie prawa podatkowego tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a). OrdPU) Jest to okoliczność faktyczna, która powinna być ustalona w toku postępowania dowodowego.
Członek zarządu, dla skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, powinien wykazać, że pozostawał bez winy w niezłożeniu na czas wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Brak winy o jakim mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a). OrdPU występuje jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych.
Dla wykazania tej przesłanki egzoneracyjnej uwalniającej członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki nie wystarczy subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Jak wynika z wyroku NSA z 30 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 3766/21, brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych.
Bezskuteczność egzekucji, o której stanowi art. 116 § 1 OrdPU, dotyczy dwóch przypadków. Pierwszy przypadek dotyczy sytuacji, gdy wobec zobowiązanego do zapłaty podmiotu uruchomione zostało postępowanie przymusowe, które nie osiągnęło zamierzonego celu, gdyż nie doprowadziło do wykonania dochodzonego obowiązku. Natomiast drugi przykład występuje wówczas, gdy stan majątkowy dłużnika jest tak zły, że oczywistym jest, iż nie ma widoków na powodzenie postępowania egzekucyjnego.
Orzecznictwo TSUE
W tym miejscu wskazać należy, że TSUE w wyroku z 27 lutego 2025 r. C-277/24 sprawa (Adjak) orzekł: Artykuł 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w związku z art. 325 ust.
1 TFUE, prawem do obrony i zasadą proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że: nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym i praktyce krajowej, zgodnie z którymi osoba trzecia, która może zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej, nie może być stroną w postępowaniu prowadzonym przeciwko tej osobie prawnej w celu ustalenia jej zobowiązania podatkowego, bez uszczerbku dla konieczności, by ta osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mogła skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach pierwszego postępowania i mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej osoby prawnej lub innych osób trzecich.
Natomiast w wyroku z 30 kwietnia 2025 r. C-278/24 sprawa Genzyński TSUE orzekł: Artykuł 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, zmienionej dyrektywą Rady (UE) 2018/1695 z dnia 6 listopada 2018 r., w związku z art.
325 TFUE, z prawem własności, a także z zasadami równego traktowania, proporcjonalności i pewności prawa, należy interpretować w ten sposób, że: nie stoi on na przeszkodzie mechanizmowi krajowemu, w ramach którego: członek lub były członek zarządu spółki mającej zobowiązanie z tytułu podatku od wartości dodanej ponosi wraz z tą spółką solidarną odpowiedzialność za zaległości podatkowe powstałe w okresie, w którym pełnił on tę funkcję, odpowiedzialność ta jest ograniczona do tych zaległości podatkowych, których egzekucja od spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, zwolnienie z tej odpowiedzialności zależy w szczególności od przedstawienia przez członka lub byłego członka zarządu dowodu, że wniosek o ogłoszenie upadłości tej spółki został złożony we właściwym czasie lub że niezłożenie tego wniosku nie wynika z jego winy, o ile ów członek lub były członek, w celu wykazania braku winy, może skutecznie powołać się na to, że dochował wszelkiej staranności wymaganej przy prowadzeniu spraw danej spółki, przy czym wspomniany członek lub były członek nie może w tym celu ograniczyć się do podniesienia, że w chwili stwierdzenia trwałej niewypłacalności jedynym wierzycielem tej spółki był Skarb Państwa.
W sprawie Adjak TSUE podkreślił potrzebę oraz zasadność istnienia mechanizmu odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe podatnika będącego osobą prawną, jako środka zapewniającego pobór podatku. Natomiast w sprawie Genzynski TSUE nie stwierdził, że polska regulacja odpowiedzialności podatkowej członka zarządu z art. 116 OrdPU oparta była na zasadzie ryzyka.
TSUE wskazał, że odpowiedzialność podatkowa członków zarządu w polskim porządku nie ma charakteru przypadkowego, i możliwe jest uwolnienie się od odpowiedzialności poprzez wykazanie braku winy po stronie członka za rządu.
Zaznaczono, że możliwość ta nie ma charakteru teoretycznego, a braku winy może dowodzić członek zarządu, gdy dochował należytej staranności w prowadzeniu spraw spółki vide wyrok Genzyński.
W tym orzeczeniu zaaprobowano posługiwanie się domniemaniem zgodnie z którym członek zarządu spółki dysponuje lub powinien dysponować zarówno bezpośrednią wiedzą na temat działalności tej spółki, jak i wpływem na tę działalność.
Konieczne jest przy tym, aby domniemanie to było możliwe do obalenia, czemu w polskich realiach służy przesłanka egzoneracyjna braku winy.
Wspólnym mianownikiem wspomnianych orzeczeń Trybunału jest akcentowana w nich konieczność zapewnienia prawa do obrony członkowi zarządu.
W sprawie Adjak TSUE wskazał, że: "...ostateczny charakter decyzji administracyjnej nie może uzasadniać naruszenia samej istoty prawa do obrony.
Nie można zatem przyjąć, że z powodu ostatecznego charakteru decyzji wydanych w powiązanych postępowaniach administracyjnych organ podatkowy zostaje zwolniony z obowiązku zapoznania podatnika z dowodami, w tym z dowodami pochodzącymi z tych postępowań, w oparciu o które organ ten zamierza podjąć wobec niego decyzję, a przez co podatnik ten zostaje pozbawiony prawa do skutecznego zakwestionowania w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania owych ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych (zob.
podobnie wyrok z dnia 16 października 2019 r., Glencore Agriculture Hungary, C-189/18)."
Członek zarządu ma prawo powoływania się na okoliczności świadczące o braku jego winy w niezłożeniu wniosku we właściwym czasie, dla wykazania, że brak złożenia wniosku nastąpił z przyczyn od niego niezależnych Wskazania wyrażone w powołanych wyrokach TSUE zostały już dostrzeżone i zaadaptowane w krajowym orzecznictwie sądu administracyjnego.
Orzecznictwo NSA po wyrokach TSUE
NSA w wyroku z 22 sierpnia 2025 r. sygn. akt III FSK 4259/21 wyjaśnił, że członek zarządu w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 116 § 1 OrdPU w sprawie jego odpowiedzialności jako członka zarządu, powinien mieć możliwość podważania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych przez organ podatkowy w postępowaniu określającym zobowiązanie podatkowe spółce.
W orzeczeniu tym NSA wyjaśnił, że: uprawnienie członka zarządu do podnoszenia zarzutów, na co wskazuje analiza wyroku TSUE w sprawie Adjak, odnosi się nie tyle do decyzji wymiarowej skierowanej do spółki, ile do poświadczonych w niej ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych.
Organ podatkowy, ustalając stan faktyczny w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności członka zarządu może (i powinien) z jednej strony odwołać się do ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych poczynionych w postępowaniu wymiarowym skierowanym do spółki.
Nie wiążą one jednak organu podatkowego w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności członka zarządu, ani nie zwalniają go z konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w ramach tej procedury.
Z tego powodu, w świetle prawa unijnego, decyzja wymiarowa skierowana do spółki w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności członka zarządu może stanowić jedynie dowód na stwierdzone w niej okoliczności i nie wolno wyłączać w tym zakresie możliwości przeprowadzenia przeciwdowodu (co miałoby miejsce, gdyby przyznać jej walor wiążącego organ prejudykatu, jak miało to niejednokrotnie miejsce w dotychczasowej praktyce stosowania art.
116 OrdPU). Z drugiej strony oznacza to także, że członek zarządu może podnosić zarzuty w sposób zasadny jedynie przeciw tym okolicznościom faktycznym i kwalifikacjom prawnym, które zostały poświadczone w decyzji wymiarowej skierowanej do spółki, a które mają stanowić podstawę jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.
Nie przysługują mu natomiast zarzuty, które przysługiwałyby w odniesieniu do danej decyzji spółce (np. natury procesowej).
Łącznikiem między postępowaniem wymiarowym prowadzonym wobec spółki, a postępowaniem w sprawie odpowiedzialności członka zarządu jest nie sama decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego, lecz poświadczone w niej okoliczności faktyczne i kwalifikacje prawne.
Status ten nie ulega zmianie, w przypadku, gdy w odniesieniu do decyzji wymiarowej skierowanej do spółki zapadł wyrok sądu administracyjnego.
Jeżeli członkowi zarządu przysługuje prawo do zgłaszania zarzutów względem ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych poświadczonych w decyzji wymiarowej skierowanej do spółki, to uprawnieniu temu towarzyszy (instrumentalne wobec niego) prawo dostępu członka zarządu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki, ale tylko w zakresie niezbędnym do umożliwienia członkowi zarządu podważania ustaleń faktycznych i prawnych mających wpływ na określenie istnienia i wysokości zobowiązania podatkowego, za które członek zarządu ponosić ma odpowiedzialność
Na marginesie wskazać należy, że członek zarządu nie może skutecznie doprowadzić do wznowienia postępowania podatkowego prowadzonego wobec Spółki, co wynika z wyroku NSA z dnia 7 maja 2025 r.I FSK 1703/21).
Konieczność badania i odniesienia się przez organ podatkowy w postępowaniu prowadzonym wobec osoby trzeciej, do stwierdzonych w decyzji wymiarowej ustaleń faktycznych lub prawnych, materializuje się wówczas, gdy podmiot mający ponosić odpowiedzialność podatkową zgłosi takie zarzuty, co wynika z wyroku NSA z 5 marca 2025 r. sygn. akt III FSK 1561/23).
W wyroku NSA z 12 czerwca 2024 r. sygn. akt III FSK 605/24 zwrócił uwagę na inny aspekt procesowy zapewnienia możliwości obrony członkowi zarządu. Mianowicie wskazał, że niezbędne minimum to stworzenie osobie trzeciej mającej ponosić odpowiedzialność podatkową sposobności do za poznania się z treścią decyzji wymiarowej wydanej wobec Spółki.
NSA w wyroku z 13 sierpnia 2025 r. sygn.
akt III FSK 656/25 wskazał, że były członek zarządu - dla zmniejszenia swojej odpowiedzialności za dług podatkowy, bądź jej wykluczenia winien wykazać istnienie dowodów lub okoliczności faktycznych nieznanych wcześniej organowi podatkowemu albo pominiętych przez ten organ w ramach postępowania prowadzonego wobec spółki, konsekwencją czego była: niewłaściwa subsumpcja albo błędna wykładnia norm zawartych w przepisach prawa materialnego stanowiących podstawę wydania decyzji określającej spółce wysokość zobowiązania podatkowego; lub niewłaściwa ocena istnienia bądź nieistnienia wymienionych w art.
116 OrdPU przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej.
Wpływ wyroku TSUE na polskie orzecznictwo
Podsumowując powyższe wskazuje na wpływ dwóch wyroków TSUE na orzecznictwo krajowych sądów administracyjnych. Wyroki te doprowadziły do odejścia od wcześniejszej koncepcji, według której decyzja wymiarową wydaną wobec spółki traktowano jako bezwzględnie wiążącą i nie poddającą się weryfikacji w ramach postępowania prowadzonego wobec osoby trzeciej.
Jednocześnie w wyrokach tych nie stwierdzono sprzeczności z prawem wspólnotowym krajowej regulacji i praktyki jej stosowania, w pozostałym zaprezentowanym wcześniej zakresie. Powyższe dotyczyło przede wszystkim zasadności utrzymywania w polskim porządku prawnym instytucji służącej ochronie interesu fiskalnego poprzez możliwość ustanowienia solidarnej odpowiedzialności obok podatnika, także osoby pełniącej funkcje zarządcze w spółce będącej podatnikiem.
Oba Wyroki TSUE wprowadziły następujące standardy, możliwości obrony swoich praw przez członków zarządu:
Prawo do podnoszenia zarzutów wobec ustaleń organu podatkowego dotyczących zaległości spółki ,członek zarządu może kwestionować fakty i kwalifikacje prawne, ale nie decyzję samej spółki.
Prawo do dostępu do akt postępowania spółki z zastrzeżeniem ograniczenia do materiału dowodowego potrzebnego do obrony własnej odpowiedzialności.
Możliwość wykazania braku winy w niezłożeniu wniosku o upadłość spółki członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli dochował należytej staranności, a niezłożenie wniosku było wynikiem obiektywnych przeszkód.
Konieczność dostosowania polskich przepisów do orzecznictwa TSUE
W duchu ww. przełomowych orzeczeń TSUE 19 marca na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa (UC138). Projekt przewiduje wzmocnienie gwarancji procesowych dla osób pociąganych do odpowiedzialności. Jest to odpowiedź na wnioski płynące z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, w szczególności z wyroków w sprawach Adjak (C-277/24) oraz Genzyński (C-278/24).
Decyzja podatkowa wydana wobec spółki nie będzie już przesądzać o wyniku postępowania przeciwko członkowi zarządu. Oznacza to, że osoba trzecia uzyska prawo do kwestionowania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnej, które legły u podstaw pierwotnej decyzji. Nowe regulacje mają umożliwić prawo osoby trzeciej do wglądu w akta postępowania podatkowego prowadzonego wobec spółki, z zastrzeżeniem ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa.
Podsumowanie
Wyroki TSUE z 2025 r. nie likwidują co do zasady odpowiedzialności członków zarządu, ale zmieniają możliwości obrony swoich praw. Jest to odejście od dotychczasowej linii, gdzie członek zarządu nie miał wpływu na ustalenia związane z decyzją wobec spółki.
Powyższa praktyka została zakwestionowana przesz TSUE, który opowiedział się za prawem do obrony, która nie powinna mieć charakteru iluzorycznego.
TSUE swoim orzecznictwem dał sygnał, że w zakresie odpowiedzialności członków zarządu aktualnie brak jest odpowiednich gwarancji procesowych, które zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów powinny zostać uregulowane, co wynika z projektu ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa (UC138).
Summary:
The 2025 case law of the Court of Justice of the European Union does not eliminate, as a rule, the liability of management board members for a company’s tax arrears, but significantly redefines the scope of their defence rights. It departs from the previous approach, under which board members had no influence over determinations made in proceedings against the company.
The Court has challenged this practice, emphasising that the right to a defence must be effective rather than illusory. Its judgments indicate that the current framework lacks adequate procedural safeguards. According to the Ministry of Finance, these deficiencies are to be addressed through amendments to the Tax Ordinance Act, as envisaged in draft legislation (UC138).