wtorek, 12 listopad 2019 07:44

Wnuk bez prawa do zachowku gdy jego rodzic odrzucił spadek z ustawy

photo created by rawpixel.com - www.freepik.com photo created by rawpixel.com - www.freepik.com

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2019 roku, sygn. III CZP 23/19, dalszy zstępny spadkodawcy nie jest uprawniony do zachowku po nim, jeśli -   zstępny spadkodawcy złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku z ustawy”.

Przedmiotowa uchwała została podjęta w odpowiedzi na następujące zagadnienie prawne: „czy osobą uprawnioną do zachowku w rozumieniu art. 991 § 1 k.c., która jako zstępny byłaby powołana do spadku z ustawy, jest wnuk spadkodawcy jako dalszy zstępny, gdy dziecko spadkodawcy jako spadkobierca ustawowy odrzuciło spadek z ustawy, w sytuacji gdy dziedziczenie (stwierdzenie nabycia spadku) nastąpiło na podstawie testamentu, a dziecko spadkodawcy, które odrzuciło spadek nie zostało powołane do dziedziczenia na podstawie tego testamentu?​”

Celem instytucji zachowku jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny, wymienionych w art. 991 § 1 k.c., poprzez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym

Powyżej opisane orzeczenie oznacza, że jeśli rodzic odrzucił spadek, choć nie był do niego powołany testamentem, to wnuk spadkodawcy, a dziecko osoby, która złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku, nie dziedziczy po swoim dziadku/babci.

Zgodnie z art. 991 k.c. zstępnemu – małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy – który byłby powołani do spadku z ustawy, należą się dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału, o ile uprawniony zstępny jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli jest małoletni. Natomiast jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku, bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Celem instytucji zachowku jest ochrona interesów majątkowych najbliższych członków rodziny, wymienionych w art. 991 § 1 k.c., poprzez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości udziału w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Osoba należąca do kręgu podmiotów wymienionych w art. 991 § 1 k.c. ma bowiem prawo do uzyskania określonej korzyści ze spadku. Prawo do zachowku jest definiowane jako prawo do otrzymania określonej w pieniądzu wartości, dla obliczenia której podstawę stanowi spadek i niektóre darowizny zdziałane przez spadkodawcę. Jest to prawo powstające ex lege, które nie może być modyfikowane wolą spadkodawcy, chyba że wyjątkowo ustawa mu na to zezwala (wydziedziczenie). Do czasu otwarcia spadku ma ono charakter potencjalny, bo jego istnienie, a zwłaszcza wielkość, nie jest pewna. Prawo to może być, wedle wyboru spadkodawcy, zaspokojone poprzez powołanie do dziedziczenia, zapis czy darowiznę. Jeśli tak się nie stanie, uprawnionym przysługuje roszczenie o zapłatę kwoty potrzebnej do uzupełnienia zachowku, a jeśli w ogóle nic nie otrzymają, przysługuje im roszczenie o pokrycie całego zachowku.

W niniejszej sprawie sąd prowadzący postępowanie powziął wątpliwości prawne co do tego, czy osobą uprawnioną do zachowku w rozumieniu art. 991 § 1 k.c., która jako zstępny byłaby powołana do spadku z ustawy, jest wnuk spadkodawcy jako dalszy zstępny, gdy dziecko spadkodawcy jako spadkobierca ustawowy odrzuciło spadek z ustawy.​

Sąd Najwyższy zważył, że przy interpretacji przepisów dotyczących instytucji zachowku nie należy ich wykładać rozszerzająco. Prawo do zachowku ma bowiem charakter osobisty i przysługuje konkretnej osobie. Art. 991 k.c. dotyczy osób, które byłyby powołane do spadku z ustawy. W niniejszej sprawie wnuk spadkodawcy nie byłby powołany do spadku z ustawy gdyż do kręgu spadkobierców ustawowych należał jego rodzic, który spadek odrzucił. 

Przyjęta przez Sąd Najwyższy interpretacja wydaje się zatem słuszna, zaś inne rozumienie kręgu osób uprawnionych z art. 991 k.c. mogłoby prowadzić do wypaczenia instytucji zachowku. 

Autor: Michał Wasilenko

Adwokat, Senior Associate w Departamencie Prawnym, członek Izby Adwokackiej w Lublinie, absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Specjalizuje się w prawie spółek handlowych oraz w prawie cywilnym.

Masz pytanie z zakresu prawa?

andrzej dmowski1

Warszawa

Andrzej Dmowski

Partner Zarządzający
tel: 22 276 61 80
email: andrzej.dmowski@russellbedford.pl

rafal dabrowski1

Katowice

Leszek Dukiewicz

Dyrektor biura w Katowicach
tel: 32 73 13 420
email: leszek.dutkiewicz@russellbedford.pl

Kariera

Chcesz rozpocząć karierę w dynamicznej międzynarodowej, prężnie rozwijającej się organizacji, stawiasz na rozwój zawodowy, sukces i karierę – prześlij do nas swoją aplikację, nie omijamy żadnego życiorysu!

Aktualne oferty pracy

Skontaktuj się z nami

Biuro prasowe

Prawo do publikacji możliwe jest po skontaktowaniu się z naszym działem PR.

Zapraszamy do zamawiania komentarzy. Nasi eksperci udzielają wypowiedzi m.in. dla magazynu Forbes, dla Pulsu Biznesu, dla Gazety Finansowej i Rzeczpospolitej. Pozostajemy do Waszej dyspozycji.

 

więcej

RB Magazine

RB Magazine numer 59

Piąta edycja konferencji Ceny Transferowe 2019/2020 ma w temacie głównym nowe podejście do transakcji realizowanych w grupach podmiotów powiązanych. Prowadzący podsumują nowości, jakie przyniósł nam miniony rok, i przedstawią plany na 2020. Jako przydatny bonus przygotowaliśmy dla Was kalendarz zmian i podsumowanie, które warto mieć pod ręką.

Pobierz najnowszy RB Magazine

 

Facebook

Twitter

RB__Poland Prawo Unii nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje, że każdy właściciel mieszkania w budy… https://t.co/r0WZXODDX8
18hreply
RB__Poland Restrukturyzacja kredytu może wiązać się ze sporym zobowiązaniem podatkowym - Russell Bedford Poland https://t.co/dcA3bInbYs
23hreply
RB__Poland Niezmiernie miło nam jest zaprezentować Państwu pierwszy numer miesięcznika VADEMECUM RB z zakresu kadr i płac:… https://t.co/MabWDg5YUb
RB__Poland Po pracowitym i udanym roku sezon konferencyjny Russell Bedford zakończył się dwoma ostatnimi wydarzeniami roku: sp… https://t.co/uqiIer2vXE