poniedziałek, 12 wrzesień 2022 07:05

Najnowszy wyrok TSUE po stronie frankowiczów - komentarz

8 września 2022 r. przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapadł wyrok w połączonych sprawach o sygnaturach C-80/21, C-81/21 i C-82/21, który dalej potwierdza i umacnia pozycję konsumentów w sporach z bankami dot. tzw. kredytów frankowych. 

Trybunał odpowiadał na pytania prejudycjalne skierowane w trzech zbliżonych do siebie sprawach procedowanych przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie. Pytania przedstawione przez Sąd Rejonowych dążyły w pierwszej kolejności do ustalenia czy przepisy pozwalają sądowi krajowemu na stwierdzenie nieuczciwego charakteru nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, tak że po usunięciu takiego elementu warunek ten pozostaje częściowo skuteczny.Następna wątpliwość dotyczyła tego czy sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, która to nieważność nie pociąga za sobą nieważności całej umowy, zastąpić ten warunek przepisem dyspozytywnym prawa krajowego.Dalej padło pytanie o to, czy sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku umownego, zastąpić ten warunek albo wykładnią oświadczeń woli stron w celu uniknięcia unieważnienia tej umowy, albo przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, nawet jeśli konsument został poinformowany o skutkach nieważności tejże umowy i zaakceptował je.W ostatniej zaś połączonej sprawie pytanie sądu odsyłającego dotyczyło ustalenia tego, czy dziesięcioletni termin przedawnienia roszczenia konsumenta o zwrot kwot nienależnie zapłaconych na rzecz banku rozpoczyna swój bieg w dniu każdego świadczenia wykonanego przez tego konsumenta, nawet jeśli ten ostatni nie był w stanie w tym dniu samodzielnie dokonać oceny tego nieuczciwego charakteru warunku umownego lub nie powziął wiedzy o nieuczciwym charakterze tego warunku i bez uwzględnienia okoliczności, że umowa przewidywała okres spłaty – w realiach analizowanej sprawy trzydziestoletni – znacznie przekraczający dziesięcioletni ustawowy termin przedawnienia.

Stanowisko TSUE

Trybunał po dokonaniu wnikliwej analizy orzekł następująco: 

1) Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego. 

2) Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że: stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, która to nieważność nie pociąga za sobą nieważności tej umowy w całości, zastąpić ten warunek przepisem dyspozytywnym prawa krajowego. 

3) Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że: stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, który pociąga za sobą nieważność tej umowy w całości, zastąpić warunek umowny, którego nieważność została stwierdzona, albo wykładnią oświadczenia woli stron w celu uniknięcia unieważnienia tej umowy, albo przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, nawet jeśli konsument został poinformowany o skutkach nieważności tejże umowy i zaakceptował je. 

4) Dyrektywę 93/13, analizowaną w świetle zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że: stoi ona na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym dziesięcioletni termin przedawnienia roszczenia konsumenta mającego na celu uzyskanie zwrotu kwot nienależnie wypłaconych przedsiębiorcy w wykonaniu nieuczciwego warunku umowy kredytu rozpoczyna swój bieg w dniu każdego świadczenia wykonanego przez konsumenta, nawet jeśli ten ostatni nie był w stanie w tym dniu samodzielnie dokonać oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego lub nie powziął wiedzy o nieuczciwym charakterze tego warunku i bez uwzględnienia okoliczności, że umowa przewidywała okres spłaty – w niniejszym przypadku trzydziestoletni – znacznie przekraczający dziesięcioletni ustawowy termin przedawnienia.

Co to oznacza dla frankowiczów?

Jak wynika z treści wyroku, sąd krajowy nie może stwierdzić nieuczciwości jedynie wybranych elementów warunków umowy i pozostawić w mocy pozostałą część umowy kredytowej, w sytuacji kiedy usunięcie tych konkretnych elementów z warunków umowy prowadziłoby do zmiany ich istoty. Trybunał w swoim orzeczeniu przypomniał, iż sąd krajowy nie może zastąpić nieważnego zapisu umownego przepisem prawa krajowego czy też wykładnią sądową nawet zgodną z oświadczeniem woli stron ponieważ sądy krajowe są zobowiązane do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, a nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Wreszcie odnosząc się do terminu przedawnienia, Trybunał podzielił zdanie sądu odsyłającego, iż „termin przedawnienia prawa konsumenta do zwrotu nie powinien rozpocząć biegu dopóty, dopóki konsument nie dowiedział się o nieuczciwym charakterze warunku umownego, lub przynajmniej przed momentem, w którym powinien był o nim racjonalnie wiedzieć”. Trybunał podkreślił, iż przez wzgląd na zasadę skuteczności nie można przyjąć węższego rozumienia tego zagadnienia. 

Oznacza to, że niezgodne z prawem unijnym (dyrektywą 93/13) byłoby przyjęcie, iż rozpoczął się bieg terminu przedawnienia roszczenia konsumenta wobec banku o zwrot kwot zapłaconych na rzecz banku, bez uwzględnienia faktu, że konsument nie był w stanie w tym dniu samodzielnie dokonać oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego lub nie powziął wiedzy o nieuczciwym charakterze tego warunku. 

Autorka: Monika Pindziak-Dutkiewicz, radca prawny

Masz pytanie z zakresu podatków?

rafal dabrowski1

Warszawa

Rafał Dąbrowski

Kierownik Deparamentu Podatków
tel: 22 276 61 84
email: rafal.dabrowski@russellbedford.pl

rafal dabrowski1

Katowice

Leszek Dukiewicz

Dyrektor biura w Katowicach
tel: 32 73 13 420
email: leszek.dutkiewicz@russellbedford.pl

Kariera

Chcesz rozpocząć karierę w dynamicznej międzynarodowej, prężnie rozwijającej się organizacji, stawiasz na rozwój zawodowy, sukces i karierę – prześlij do nas swoją aplikację, nie omijamy żadnego życiorysu!

Aktualne oferty pracy

Skontaktuj się z nami

Biuro prasowe

Prawo do publikacji możliwe jest po skontaktowaniu się z naszym działem PR.

Zapraszamy do zamawiania komentarzy. Nasi eksperci udzielają wypowiedzi m.in. dla magazynu Forbes, dla Pulsu Biznesu, dla Gazety Finansowej i Rzeczpospolitej. Pozostajemy do Waszej dyspozycji.

 

więcej

Kalendarz spotkań

calendar

Ruszamy z cyklem spotkań z przedsiębiorcami. Dzięki nim możemy wdrożyć optymalną pomoc dla naszych obecnych i przyszłych klientów. Tutaj możesz zobaczyć wszystkie przyszłe wydarzenia. Zapraszamy.

Zobacz terminy

Facebook

Twitter

RB__Poland Umorzenie udziałów a konieczność obniżenia kapitału zakładowego - Russell Bedford https://t.co/AnnaFvqbmc
RB__Poland Nowelizacja projektu ustawy o fundacji rodzinnej – zmiany w zakresie opodatkowania fundacji oraz jej beneficjentów… https://t.co/2IhwjBL4N3
RB__Poland Kto ma obowiązek powołania inspektora ochrony danych - Russell Bedford https://t.co/3RxgyehGpF
RB__Poland Zmiany w Polskiej Spółce Holdingowej od 2023 roku - Russell Bedford https://t.co/aqYlWXWef4