Bank nie naliczy już z góry odsetek od zaległych odsetek – ustawodawca uchyla jeden z wyjątków od zakazu anatocyzmu 

Zakaz anatocyzmu ma na celu ochronę dłużnika przed nadmiernym obciążeniem finansowym, które wiązałoby się z opóźnieniem w wykonaniu przez niego świadczenia pieniężnego. Nowe prawo dotyczące wyjątków od zakazu anatocyzmu ma przeciwdziałaćzwiększeniu się zadłużenia klientów instytucji kredytowych oraz popadaniu w tzw. pętlę zadłużenia.

W dniu 15 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 80) składająca się z trzech krótkich paragrafów (czyli cechująca się niezwykłą wręcz zwięzłością jak na akt legislacyjny), uchylająca § 2 art. 482 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025, dalej jako „KC”), który stanowił jeden z trzech prawnie dopuszczalnych wyjątków od zakazu anatocyzmu. 

W praktyce bardzo często naliczanie odsetek od odsetek stanowiło dla przeciętnego kredytobiorcy mechanizm zawiły i niejasny, utrudniający dostrzeżenie rzeczywistej i całkowitej kwoty przysługującej bankowi wierzytelności. Nowe prawo można więc uznać za ukłon ustawodawcy w stronę kredytobiorców, mający na celu zwiększenie przejrzystości struktury zadłużenia

Zakaz anatocyzmu w prawie polskim

Zakaz anatocyzmu, czyli naliczania odsetek od zaległych odsetek, obowiązuje na gruncie prawa polskiego zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 482 § 1 KC. Interpretacja art. 482 § 1 KC pozwala wywieść z jego brzmienia zarówno wspomnianą ogólną zasadę zakazu pobierania odsetek od odsetek za opóźnienie (anatocyzmu), jak i wskazać dwa wyjątki od tak sformułowanej zasady.

Art. 482 § 2 KC stanowił natomiast trzeci wyjątek od zakazu anatocyzmu, wskazując że „przepis paragrafu poprzedzającego nie dotyczy pożyczek długoterminowych udzielanych przez instytucje kredytowe”.

Pojęcie zaległych odsetek w rozumieniu art. 482 § 1 KC obejmuje zarówno odsetki kapitałowe, jak i odsetki za opóźnienie (zob. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 1 października 1998 r., sygn. akt I CKN 782/97, Legalis nr 43053).

Wyjątki od zakazu anatocyzmu określone w art. 482 § 1 KC

Zgodnie z art. 482 § 1 KC od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.

Pierwsze odstępstwo dopuszcza naliczanie odsetek od odsetek za opóźnienie od dnia wkroczenia na drogę postępowania sądowego w celu ich dochodzenia poprzez wytoczenia powództwa. Najczęściej następuje poprzez dodanie do wartości przedmiotu sporu kwoty zaległych odsetek na dzień wytoczenia powództwa, a następnie naliczanie od tak powstałej kwoty roszczenia głównego stosownych odsetek od tego dnia. Dopuszczalnym jest także sformułowanie żądania pozwu w taki sposób, że odrębnie wskazano kwotę roszczenia głównego oraz odrębnie kwotę naliczonych już odsetek, od których należy naliczać dalsze odsetki. 

Drugi wyjątek wystąpi, gdy strony w drodze umowy postanowią powiększyć wysokość kwoty świadczenia głównego o wysokość kwoty naliczonych odsetek. W przypadku umownej kapitalizacji odsetek strony zgodnie uznają naliczone, należne odsetki jako część świadczenia głównego i obejmują tak powstałą kwotę całkowitą jednolitym oprocentowaniem. 

Wyjątek od zakazu anatocyzmu określony w art. 482 § 2 KC

W dotychczasowym stanie prawnym art. 482 § 2 KC stanowił trzeci wyjątek od zakazu anatocyzmu, wskazując że „przepis paragrafu poprzedzającego [tj. art. 482 § 2 KC – przyp. autora] nie dotyczy pożyczek długoterminowych udzielanych przez instytucje kredytowe”. Wątpliwości powstałe w odniesieniu do rozumienia pojęcia instytucji kredytowej oraz okoliczności czy wyjątek z art. 482 § 2 KC należy stosować do umowy kredytu wraz z transformacją ustrojową, rozwiało w pewnym zakresie dopiero orzecznictwo. Za dominujący obecnie pogląd uznaje się zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 listopada 2001 r. V CKN 603/00 – Legalis numer 326814)stanowisko, zgodnie z którym zakaz anatocyzmu nie dotyczy z mocy art. 482 § 2 KC, zarówno pożyczek, jak i kredytów długoterminowych udzielanych przez instytucje kredytowe, a w tym w szczególności przez banki.

Ratio legis nowelizacji 

Jak już to zostało wspomniane, do czasu jego uchylenia przez ustawodawcę, art. 482 § 2 KC stanowił trzeci wyjątek od zakazu anatocyzmu, dopuszczalny jedynie w przypadku stosowania przed instytucje kredytowe przy udzielaniu długoterminowych pożyczek. W uzasadnieniu projektu nowelizacji wskazano jednak, że „podstawowym problemem obecnej regulacji jest nieuzasadnione uprzywilejowanie instytucji kredytowych, które są niewątpliwie silniejszą stroną stosunku cywilnoprawnego, jakim jest umowa kredytu czy też pożyczki, kosztem dłużników”. 

Uchylenie § 2 art. 482 w ocenie projektodawcy pozwoli przeciwdziałaćzwiększeniu się zadłużenia klientów instytucji kredytowych oraz popadaniu w tzw. pętlę zadłużenia z tytułu możliwości umówienia się z góry o zapłatę odsetek od zaległych odsetek (tzw. procentu składanego), bez wnoszenia powództwa.

Komentarz

Nowelizacja przeprowadzona przez ustawodawcę wymyka się jednoznacznej ocenie. W praktyce bardzo często naliczanie odsetek od odsetek stanowiło dla przeciętnego kredytobiorcy mechanizm zawiły i niejasny, utrudniający dostrzeżenie rzeczywistej i całkowitej kwoty przysługującej bankowi wierzytelności. Nowe prawo można więc uznać za ukłon ustawodawcy w stronę kredytobiorców, mający na celu zwiększenie przejrzystości struktury zadłużenia. Z drugiej strony uchylenie instytucjom kredytowym możliwości pobierania z góry odsetek od odsetek sprawi, że instytucje te zaczną poszukiwać alternatywnych rozwiązań mających na celu zabezpieczenie swych interesów majątkowych, choćby przez zwiększenie oprocentowania udzielanych kwot pieniężnych. 

Autor: 

Michał Skwarek – aplikant radcowski w Departamencie Prawnym. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego



Masz pytanie z zakresu prawa?

andrzej dmowski1

Warszawa

Andrzej Dmowski

Partner Zarządzający
tel: 22 276 61 80
email: andrzej.dmowski@russellbedford.pl

rafal dabrowski1

Katowice

Leszek Dukiewicz

Dyrektor biura w Katowicach
tel: 32 73 13 420
email: leszek.dutkiewicz@russellbedford.pl

Kariera

Chcesz rozpocząć karierę w dynamicznej międzynarodowej, prężnie rozwijającej się organizacji, stawiasz na rozwój zawodowy, sukces i karierę – prześlij do nas swoją aplikację, nie omijamy żadnego życiorysu!

Aktualne oferty pracy

Skontaktuj się z nami

Biuro prasowe

Prawo do publikacji możliwe jest po skontaktowaniu się z naszym działem PR.

Zapraszamy do zamawiania komentarzy. Nasi eksperci udzielają wypowiedzi m.in. dla magazynu Forbes, dla Pulsu Biznesu, dla Gazety Finansowej i Rzeczpospolitej. Pozostajemy do Waszej dyspozycji.

 

więcej

RB Magazine

RB Magazine numer 49

Nowości, zmiany to hasło przewodnie tego numeru. Z początkiem roku weszło ich sporo, a kolejne już przebierają nóżkami, aby zarzucić nas papierologią i problemami. Staramy się je Państwu nie tylko wymieniać, ale też opisywać, jak też je komentować.

Pobierz najnowszy RB Magazine

 

Facebook

Twitter

RB__Poland Są konkrety w sprawie prac nad przepisami dotyczącymi uproszczonej procedury uzyskiwania porozumienia cenowego (APA… https://t.co/Q43jCIIq4z
11hreply
RB__Poland Russell Bedford wzmacnia sieć w Ameryce Łacińskiej - Russell Bedford Poland https://t.co/uDIw1tYRk0
RB__Poland Czy nowa matryca podatku VAT rozwiąże problem producentów lodów?  - Russell Bedford Poland https://t.co/wV1bIBoY4B
RB__Poland Rozliczanie wydatków na gastronomię w kosztach uzyskania przychodów  - Russell Bedford Poland https://t.co/qWcbgIqQGU