Blisko 8 mld zł trafiło wciągu dwóch lat do budżetu państwa z podatku bankowego – wynika z najnowszego raportu Najwyższej Izby Kontroli. Wbrew obawom instytucji finansowych wprowadzenie nowego podatku nie wpłynęło negatywnie na stabilność finansową banków.
Jak ocenia NIK, wprowadzenie podatku nie wpłynęło negatywnie na stabilność instytucji finansowych, nie oddziaływał o tak że negatywnie na stabilność sektora ubezpieczeniowego. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego zwr ó cił jednak uwagę na problem zmniejszania środk ó w własnych zakład ó w ubezpieczeń, co ma negatywny wpływ na utrzymanie odpowiedniego zabezpieczenia kapitałowego tych zakład ó w.
Podatek bankowy wprowadzono w Polsce 1 lutego 2016 r. Objęto nim banki krajowe (mające siedzibę na terytorium RP), oddział y bank ó w zagranicznych, oddziały instytucji kredytowych, SKOK, krajowe zakłady reasekuracji, oddział y lokalne i główne zagranicznych firm z ofertą ubezpieczeń i reasekuracji, a także instytucje pożyczkowe.
Jak przypomina NIK, podstawą opodatkowania dla bank ó w jest nadwyżka sumy wartości aktyw ó w ponad kwotę 4 mld złotych, dla ubezpieczycieli jest to 2 mld zł, a dla firm pożyczkowych kwotą wolną od tego podatku będą aktywa o wartości ponad 200 mln zł.
Podstawę pomniejsza się o fundusze własne bank ó w, obligacje skarbowe znajdujące się w portfelu bank ó w, aktywa nabyte od NBP stanowiące zabezpieczenie kredytu refinansowego udzielonego przez NBP oraz środki bank ó w spółdzielczych utrzymywane na rachunkach w bankach zrzeszających.
Ustawa wprowadzona zbyt szybko
Ustawa o podatku bankowym była procedowana bardzo szybko i została uchwalona zaledwie po 43 dniach od daty wpływu projektu poselskiego do Sejmu, zanim Rząd formalnie przyjął w jej sprawie stanowisko.
Tak szybkie tempo prac legislacyjnych spowodowane było koniecznością pozyskania dodatkowego źr ó dła finansowania wydatk ó w budżetowych, w szczeg ó lności wydatk ó w społecznych. Zdaniem NIK pośpiech ten skutkował przeszacowaniem dochodów z podatku bankowego na 2016 r. W trakcie prac nad budżetem na 2016 r.
nie była znana ostateczna wersja projektu ustawy o podatku, więc dochody planowano jedynie na podstawie projektu poselskiego ustawy, w stosunku do kt ó rego w uchwalonej ustawie o podatku nastąpiły zmiany. Według poselskiego projektu kwota wpływ ó w została oszacowana na 6,5-7 mld zł.
W projekcie Stanowiska Rządu założ ono zaś, że dochody mogą wynieść ok. 4,8 mld zł, a w ustawie budżetowej przyjęto kwotę 5,5 mld zł. Tymczasem dochody z podatku bankowego uzyskane w 2016 r. (od marca do grudnia) wyniosły nieco ponad 3,5 mld, czyli zaledwie ok. 64 proc. z prognozy przyjętej w ustawie budżetowej na rok 2016 (tj. 1,1 proc.
dochod ó w budżetu państwa). W 2017 roku poprawiła się skuteczność prognoz. Dochody z podatku wyniosły wówczas ponad 4,34 mld zł, czyli 110 proc. planu (tj. 1,3 proc. dochod ó w budżetu państwa).
Najwięcej pieniędzy od banków krajowych
Jak wynika z ustaleń NIK, dominujący udział w dochodach z podatku miały banki krajowe (83,5 proc.) oraz krajowe zakłady ubezpieczeń (15,8 proc.). Pozostałe podmioty zrealizowały jedynie 0,7 proc. wpływ ó w (w tym 0,6 proc. pochodziło do instytucji pożyczkowych). W okresie od marca 2016 r. do września 2017 r.
co najmniej raz deklaracje FIN-1 złożyło 90 instytucji finansowych (miesięcznie od 75 do 82 w kontrolowanym okresie). Dodatkowo, jak podaje Izba, w okresie objętym kontrolą nastąpił zwiększony popyt ze strony sektora bankowego na polskie skarbowe papiery wartościowe (SPW). Od końca stycznia 2016 r. do końca czerwca 2017 r.
wartość portfela krajowych SPW w sektorze bankowym zwiększyła się o 72 mld zł, tj. o 40,1 proc. (ze 179,5 mld zł do 251,5 mld zł).
Ponad połowa wzrostu zaangażowania bank ó w w skarbowe papiery wartościowe miała miejsce w pierwszych dw ó ch miesiącach obowiązywania podatku, chociaż wzrost zakup ó w mo żna było zaobserwować już pod koniec 2015 r.
NIK nie stwierdziła wykorzystywania zakup ó w skarbowych papier ó w wartościowych do optymalizacji podatkowej przez banki krajowe.
W większym stopniu mechanizm zwiększania zakup ó w SPW w ostatnich dniach miesiąca i sprzedaży w pierwszych dniach następnego miesiąca wykorzystywały do optymalizacji podatkowej oddziały instytucji kredytowych. W ocenie Izby dokonywane transakcje nie miały jednak znaczącego wpływu na podatek (banki posiadały ok. 98 proc.
skarbowych papier ó w wartościowych, a oddziały instytucji kredytowych ok. 2 proc.).
Jak ocenia NIK, wprowadzenie podatku nie wpłynęło negatywnie na stabilność instytucji finansowych, nie oddziaływał o tak że negatywnie na stabilność sektora ubezpieczeniowego. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego zwr ó cił jednak uwagę na problem zmniejszania środk ó w własnych zakład ó w ubezpieczeń, co ma negatywny wpływ na utrzymanie odpowiedniego zabezpieczenia kapitałowego tych zakład ó w.
Autor:
Katarzyna Kołbuś
Redaktor prowadząca RB Magazine. Od ponad 10 lat związana z prasą branżową, m.in. Gazetą Finansową i portalem ipip.com.pl, który poświęcony jest finansom, podatkom, prawu, polityce i gospodarce. Ukończyła filologię polską na UMCS oraz językową redakcję tekstu na UW.