Przeniesienie prawa do swobodnego dysponowania towarami następuje najczęściej wskutek fizycznego przekazania rzeczy. Czy jest jednak zawsze warunkiem koniecznym?
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 1 rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Ustawa obejmuje swoją właściwością odpłatną dostawę towarów, o której można mówić co do zasady w przypadku istnienia związku pomiędzy wykonywanymi czynnościami i wysokością wynagrodzenia opartego na relacji handlowej podmiotów przy jednoczesnym wynagrodzeniu dającym się wyrazić w pieniądzu.
Fakt, iż na prawo własności składa się także prawo do zniszczenia rzeczy jedynie potwierdza władztwo zamawiającego.
W opisywanej sprawie spółka zajmująca się produkcją, magazynowaniem oraz sprzedażą opakowań wystąpiła do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w przedmiocie podatku od towarów i usług.
We wniosku wskazano, iż w razie zakończenia procesu wytwarzania towarów, transportowany jest on do magazynu i oczekuje w nim do czasu otrzymania pisma zamawiającego w przedmiocie miejsca dostawy. Na zasadzie wyjątku ma zastosowanie procedura zniszczenia zamówionego towaru, spowodowana niskim zapotrzebowaniem na produkt.
W tym przypadku zniszczenie towaru następuje na wyraźne polecenie zamawiającego. Zamawiający ponosi koszt zniszczenia w kwocie odpowiadającej cenie określonej w zamówieniu.
Przedstawiając własną ocenę stanu prawnego spółka stwierdziła że zniszczenie nie spełnia przesłanek uznania opisanej czynności za odpłatną dostawę towaru ani za odpłatne świadczenie usług, z powodu iż nabywca nie uzyskuje żadnej korzyści, tj. nie może korzystać z opakowań a także nimi rozporządzać.
Działanie to pozbawione jest cechy ekwiwalentności. Opisane powyżej czynności stanowią – zdaniem spółki szkodę wynikłą z nienależytego wykonania zobowiązania przez kontrahenta spowodowaną nieodebraniem zamówionego towaru.
Należność płacona przez kontrahenta jest więc odszkodowaniem, którego udokumentowanie przy pomocy noty korygującej jest wystarczające – twierdzi spółka.
Z powyższą argumentacją nie zgodził się działający z upoważnienia Ministra Finansów – Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi. Organ uznał polecenie zniszczenia zamówionego towaru za świadczenie usług, które swoje źródło znajduje się w umowie zawartej między stronami. Stwierdził, iż opisywana transakcja nie może być uznana za odszkodowanie w rozumieniu Kodeksu cywilnego lecz należy potraktować ją jako formę wynagrodzenia za świadczone usługi. Od powyższej interpretacji wniesiono skargę do sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę z przyczyn odmiennych niż przyjętych przez Dyrektora Izby Skarbowej. Dokonując oceny stanu faktycznego, doszedł do wniosku że zarówno w sytuacji gdy wnioskodawca dostarcza zamawiającemu towar jak i wtedy, gdy jest on niszczony ma miejsce odpłatna dostawa towarów.
Oświadczenie zamawiającego jest zatem elementem decydującym o przeznaczeniu danego towaru. Zamawiający jest dysponentem wytworzonego dobra i od jego woli zależy przeznaczenie towaru. Fakt, iż na prawo własności składa się także prawo do zniszczenia rzeczy jedynie potwierdza władztwo zamawiającego.
Naczelny Sąd Administracyjny i rozpatrując skargę kasacyjną, wniesioną przez spółkę od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oddalił środek zaskarżenia i podtrzymał stanowisko sądu I instancji. NSA uznał że treścią zobowiązania łączącego strony jest produkcja towarów wraz z pozostawieniem ich do dyspozycji zamawiającego.
Za szczególnie istotne uznał posiadanie władztwa ekonomicznego nad rzeczą od momentu wyprodukowania towaru. Pojęcie to łączy się w sposób nierozerwalny z definicją dostawy towarów.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w podobnej sprawie podkreślił, iż decydujące znacznie dla określania konsekwencji podatkowych z zakresie VAT mają kryteria ekonomiczne.
NSA w przedmiotowej sprawie uznał zniszczenie towaru za niespełniające przesłanek powstania szkody po stronie skarżącego. Sąd uznał że spółka nie ponosi ekonomicznego ciężaru transakcji z powodu otrzymywanego wynagrodzenia od kontrahentów. Dodatkowo przemawia za tym fakt, iż w momencie dokonywania polecenia zniszczenia czy też dostawy – towar nie znajdował się w majątku spółki skarżącej.
Podsumowując powyższe rozważania należy uznać iż dostawę towarów w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług, jest dokonana w momencie przejścia na nabywcę władztwa ekonomicznego – które to pojęcie zostało wypracowane przez orzecznictwo TSUE. Nie łączy się ono w każdym przypadku z pozostawaniem rzeczy w fizycznym władaniu nabywcy. Powyższa transakcja winna być więc udokumentowana przez skarżącą fakturą VAT.