W 2017 roku luka VAT-owska wyniosła 14 proc., to prawie o 10 proc. mnie niż w roku 2015. Według raportów przygotowanych na zlecenie Rządu na uszczelnienie systemu wpłynęła nowoczesna legislacja, efektywna administracja i współpraca z biznesem.
Od 2008 r. obserwujemy w Polsce gwałtowny wzrost luki w VAT, czyli strat, kt ó re budż et pań stwa poni ó sł w wyniku rozwoju szarej strefy oraz proceder wyłudzeń zwrot ó w podatku VAT w transakcjach wewnątrzwsp ó lnotowych. Według raport ó w Komisji Europejskiej między latami 2006 a 2011 polska luka VAT wzrosła z 0,4 proc. do 1,5 proc.
PKB. W roku 2012 odnotowano największą kwotowo wartość luki, wynosiła ona wówczas 43,1 mld zł, w 2016 r. spadła zaś do 34,9 mld zł. Jeszcze bardziej luka zmniejszył a sie ̨ w 2017 r., stanowiła wówczas ok. 14 proc. potencjalnych wpływ ó w, podczas gdy jeszcze w 2015 roku było to 23,9 proc.
Zdaniem Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), który w październiku na zlecenie Rządu przedstawił raport „Zmniejszenie luki VAT w Polsce w latach 2016-2017. Przyczyny. Środki.
Dalsze perspektywy”, sukces uszczelniania systemu VAT w Polsce jest wynikiem nowoczesnej legislacji, efektywnej administracji oraz intensywnej współpracy z biznesem. Dzięki tym trzem filarom Ministerstwu Finansów udało się w 2016 r. odzyskać ok 6,6 mld zł, w 2017 – 10,8 mld zł, a w 2018 r. planuje się odzyskać 7,7 mld zł.
Daje to łącznie ok. 25 mld zł w latach 2016–2018.
Zmiany legislacyjne na plus
Jak podaje Polski Instytut Ekonomiczny od 2015 r. wprowadzono wiele skoordynowanych rozwiązań legislacyjnych przeciwdziałających oszustwom podatkowym.
„Nie tylko wykorzystywano i rozbudowywano dotychczas znane i stosowane w państwach UE instrumenty prawne (odwrotne obciążenie, solidarna odpowiedzialność), ale mając świadomość punktowej skuteczności tych rozwiązań wypracowano i wdrożono innowacyjne, systemowe rozwiązania„ – czytamy w raporcie PIE.
Niezwykle skuteczne okazało się wprowadzenie pakietu paliwowego (wszedł on w życie w sierpniu 2016 r.), tzw. pakietu przewozowego (z kwietnia 2017) oraz SENT – systemu monitorowania drogowego przewozu towar ó w, kt ó ry pozwolił skarbówce na żywo obserwować transport paliw na terytorium Polski. Według analiz Ministerstwa Finans ó w m.in.
dzięki tym narzędziom podmioty posiadające koncesję na obr ó t paliwami i składające pliki JPK VAT wpł aci ły w I półroczu 2017 r. podatek VAT wyższy o około 2,5 mld zł niż w I p ółroczu 2016 r. W uszczelnieniu systemu ma pomóc także wprowadzony od 1 lipca tego roku mechanizm podzielonej płatnoś ci (split payment) .
Ministerstwo Finansów planuje, ż e w ciągu 10 lat budżet oszczędzi dzięki niemu aż 80 mld zł.
Nowa administracja podatkowa
Walcząc z luką podatkową, przeprowadzono także reform ę administracji podatkowej, która została skonsolidowana do Krajowej Administracji Skarbowej.
Zadaniem ekspertów z Polskiego Instytutu Ekonomicznego nowe ramy organizacyjne zapewniają dużo efektywniejszą współpracę sł uż b tworzących KAS, a wyposażanie ich w nowoczesne narzędzia analityczne stanowi przełom w zakresie ich efektywności. Jak czytamy w raporcie, wyniki reformy zauważalne są już w pierwszym roku od jej wprowadzenia.
Kontroli skarbowych jest mniej, ale są bardziej efektywne. Liczba zrealizowanych przez urzędy kontroli skarbowej (od 1 marca 2017 r. urzędy celno-skarbowe) zmniejszył a sie ̨ z 5 775 w 2016 r. do 4 648 w 2017 r. Wpłaty z kontroli zaś wyniosły z 2,3 mld zł w 2016 r. 2,3 mld zł, do 2,38 mld zł w roku 2017.
Z kolei urzędy skarbowe przeprowadziły w 2015 r. 29 260 kontroli, wśr ó d kt ó rych u 76,6 proc. stwierdzono nieprawidłowości. W 2017 było ich o ponad 1/3 mniej przy jednoczesnym wzroście wykrywanych nieprawidłowości do 83,3 proc. (NIK 2018).
Spore sukces przyniosły także zmiany w sposobie rozliczeń i dokumentacji VAT. Samo nałożenie, od początku 2017 roku, obowiązku składania deklaracji on-line przez przedsiębiorc ó w uczestniczących w obrocie z innymi krajami UE oraz handlujących towarami wykorzystywanymi do wyłudzania zwrot ó w podatku spowodowało, że w pierwszym półroczu 2017 r. budżet państwa zaoszczędził aż 1,4 mld zł (NIK 2018).
Pakiet zmian systemowych służących przeciwdziałaniu wyłudzeniom podatku VAT, źródło: raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Zmniejszenie luki VAT w Polsce w latach 2016-2017. Przyczyny. Środki. Dalsze perspektywy”
Kontrole rozliczeń w latach 2015–2017, źródło: raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Zmniejszenie luki VAT w Polsce w latach 2016-2017. Przyczyny. Środki. Dalsze perspektywy”
Autor:
Katarzyna Kołbuś - Redaktor prowadząca RB Magazine. Od ponad 10 lat związana z prasą branżową, m.in. Gazetą Finansową i portalem ipip.com.pl, który poświęcony jest finansom, podatkom, prawu, polityce i gospodarce. Ukończyła filologię polską na UMCS oraz językową redakcję tekstu na UW.