wtorek, 03 grudzień 2019 08:26

Nowelizacja kodeksu postępowania karnego – najważniejsze zmiany

W dniu 5 października 2019 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (dalej jako „k.p.k.”). Nowe regulacje mają przyspieszyć postępowania, mamy również wiele nowych rozwiązań wzmacniających rolę prokuratora w toku procesu.

W niniejszym artykule postaram się przybliżyć zmiany wprowadzone nowelizacją, które w chwili obecnej wywołują najwięcej dyskusji na forum środowiska prawniczego. 

Próba przyspieszenia postępowania

Za dość kontrowersyjne należy uznać wprowadzenie art. 378a k.p.k., który to przepis – zdaniem części środowiska prawniczego – st anowi naruszenie prawa do obrony zagwarantowanego w art. 42 ust. 2 Konstytucji. Zgodnie bowiem z art. 378a § 1 k.p.k. jeżeli oskarżony lub obrońca nie stawił się na rozprawę, będąc zawiadomiony o jej terminie, sąd, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, może przeprowadzić postępowanie dowodowe podczas jego nieobecności, chociażby usprawiedliwił należycie niestawiennictwo, a w szczególności – może przesłuchać świadków, którzy stawili się na rozprawę, nawet jeżeli oskarżony nie złożył jeszcze wyjaśnień.

Dochodzi zatem do sytuacji, w której prokurator otrzymuje kompetencje pozwalające na blokowanie postanowienia wydanego przez sąd. Środowisko prawnicze wskazuje, iż takie rozwiązanie sprzeciwia się podstawowej zasadzie procesu karnego, zgodnie z którą to rolą sądu jest kontrola decyzji prokuratora i wymierzanie sprawiedliwości

Drugą zmianą uznaną za bardzo kontrowersyjną jest nowelizacja art. 454 k.p.k., która umożliwia skazanie przez sąd drugiej instancji osoby, wobec której warunkowo umorzono postępowanie w pierwszej instancji. W takiej sytuacji można upatrywać naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności (art. 176 Konstytucji). W przypadku warunkowego umorzenia postępowania nie dochodzi bowiem do skazania w pierwszej instancji. Dlatego też jeśli sąd odwoławczy, wyda wyrok reformatoryjny – skazujący, będziemy mieli do czynienia z wydaniem prawomocnego w sprawie wyroku wyłącznie w instancji odwoławczej. 

Jeżeli chodzi o postępowanie dowodowe, to w związku z nowelizacją, do art. 170 k.p.k. paragrafu 1 został wprowadzony dodatkowy punkt pozwalający na oddalenie wniosku dowodowego. Zgodnie z treścią nowego punktu 6 oddala się wniosek dowodowy, jeżeli został on złożony po zakreślonym przez organ procesowy terminie, o którym strona składająca wniosek została zawiadomiona. Z drugiej strony do art. 170 k.p.k. został wprowadzony również paragraf 1a wskazujący, iż nie można oddalić wniosku dowodowego na podstawie § 1 pkt 5 lub 6, jeżeli okoliczność, która ma być udowodniona, ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony, czy stanowi on przestępstwo i jakie, czy czyn zabroniony został popełniony w warunkach, o których mowa w art. 64 lub art. 65 Kodeksu karnego, lub czy zachodzą warunki do orzeczenia pobytu w zakładzie psychiatrycznym na podstawie art. 93g Kodeksu karnego. Środowisko prawnicze jest dość zdezorientowane jeżeli chodzi o cel wprowadzenia przedmiotowej regulacji. Dotychczas bowiem organ procesowy dysponował już narzędziem pozwalającym na oddalenie wniosku dowodowego jeżeli w sposób oczywisty zmierzał on do przedłużenia postępowania (art. 170 k.p.k. § 1 pkt 5).

Na mocy nowelizacji (art. 315a k.p.k.) umożliwiono również odstąpienie od przesłuchania pokrzywdzonego w charakterze świadka, jeżeli czynność ta nie jest niezbędna do dokonania ustaleń faktycznych. Pokrzywdzony, który nie był przesłuchany w charakterze świadka, powinien zostać przesłuchany w tym charakterze, jeżeli tego zażąda, chyba że uwzględnienie żądania prowadziłoby do przewlekłości postępowania. To rozwiązanie zostało wprowadzone w związku z przestępstwami, w przypadku których mamy do czynienia z bardzo dużą liczbą pokrzywdzonych (np. oszustwa internetowe). 

Wzmocnienie roli prokuratora

Jednym z krytykowanych dość mocno rozwiązań jest wprowadzenie do art. 257 k.p.k. paragrafu 3, zgodnie z którym jeżeli prokurator oświadczy najpóźniej na posiedzeniu po ogłoszeniu postanowienia (w przedmiocie zmiany aresztu na inny środek zapobiegawczy), że sprzeciwia się zmianie środka zapobiegawczego, postanowienie to, w zakresie dotyczącym zmiany tymczasowego aresztowania na poręczenie majątkowe, staje się wykonalne z dniem jego uprawomocnienia. Dochodzi zatem do sytuacji, w której prokurator otrzymuje kompetencje pozwalające na blokowanie postanowienia wydanego przez sąd. Środowisko prawnicze wskazuje, iż takie rozwiązanie sprzeciwia się podstawowej zasadzie procesu karnego, zgodnie z którą to rolą sądu jest kontrola decyzji prokuratora i wymierzanie sprawiedliwości.

Rola prokuratora w procesie karnym została również wzmocniona poprzez zmianę paragrafu 2 art. 330 k.p.k. Zgodnie bowiem z nową treścią ww. przepisu, jeżeli organ prowadzący postępowanie (po uprzednim uchyleniu jego postanowienia przez sąd) nadal nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia i ponownie wyda postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia, to postanowienie takie podlega zaskarżeniu do prokuratora nadrzędnego. Jeżeli natomiast prokurator nadrzędny postanowi o utrzymaniu w mocy postanowienia, pokrzywdzonemu przysługuje prawo wniesienia tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia przewidzianego w trybie art. 55 k.p.k.

Pozytywnie oceniane zmiany

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego wprowadziła również zmiany, które są w środowisku prawniczym oceniane pozytywne. 

Jedną z nich jest dodanie do artykułu 123 k.p.k. paragrafu 3, który wprowadził analogiczne rozwiązania jakie obowiązują w procedurze cywilnej i w administracyjnej jeżeli chodzi o liczenie terminów. Nowy paragraf 3 pozwala na przesunięcie terminu na najbliższy dzień roboczy, jeżeli wypada on na uznany przez ustawę dzień wolny od pracy lub na sobotę. 

Znowelizowano również art. 405 k.p.k., zgodnie z którym za ujawnione bez odczytywania będą uznane wszystkie protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie, które nie zostały odczytane. Dzięki temu rozwiązaniu sąd nie będzie miał obowiązku odczytywać wszystkiego co jest w aktach sprawy, co może pozwolić na przyspieszenie toczącego się postępowania.

Zaoszczędzić czas pozwoli również zwięzłe przedstawienie rozstrzygnięcia sądu oraz zastosowanych przepisów ustawy karnej w przypadku obszerności wyroku wymagającej przerwy w jego ogłoszeniu. Taka możliwość została wprowadzona w związku z dodaniem do art. 418 paragrafu § 1b.

Jak widać, istnieje dość duża dysproporcja pomiędzy pozytywnie ocenianymi zamianami, a tymi wzbudzającymi wiele kontrowersji. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż wprowadzone zmiany będzie można w sposób dogłębny ocenić dopiero po jakimś czasie, kiedy zostaną one zastosowane w praktyce.

Autor: Hanna Żołnierkiewicz 

Adwokat w Departamencie Prawnym. Od 2017 roku związana z Russell Bedford Dmowski i Wspólnicy Kancelaria Adwokacka Sp.k. Posiada doświadczenie w obsłudze prawnej na rzecz przedsiębiorców w zakresie łączenia, podziału i przekształcenia spółek oraz w zakresie prawa upadłościowego, prawa restrukturyzacyjnego i prawa rynku kapitałowego. Prowadzi bieżącą obsługę spółek prawa handlowego, w tym sporządza dokumentację korporacyjną, zarówno w języku polskim jak i w angielskim. Reprezentuje również klientów przed sądami powszechnymi w sprawach z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego.

Masz pytanie z zakresu prawa?

andrzej dmowski1

Warszawa

Andrzej Dmowski

Partner Zarządzający
tel: 22 276 61 80
email: andrzej.dmowski@russellbedford.pl

rafal dabrowski1

Katowice

Leszek Dukiewicz

Dyrektor biura w Katowicach
tel: 32 73 13 420
email: leszek.dutkiewicz@russellbedford.pl

Kariera

Chcesz rozpocząć karierę w dynamicznej międzynarodowej, prężnie rozwijającej się organizacji, stawiasz na rozwój zawodowy, sukces i karierę – prześlij do nas swoją aplikację, nie omijamy żadnego życiorysu!

Aktualne oferty pracy

Skontaktuj się z nami

Biuro prasowe

Prawo do publikacji możliwe jest po skontaktowaniu się z naszym działem PR.

Zapraszamy do zamawiania komentarzy. Nasi eksperci udzielają wypowiedzi m.in. dla magazynu Forbes, dla Pulsu Biznesu, dla Gazety Finansowej i Rzeczpospolitej. Pozostajemy do Waszej dyspozycji.

 

więcej

Poradnik antykryzysowy

broszura rb 2020

Specustawa w praktyce

Pandemia tzw. koronawirusa (SARS-CoV-2, COVID-19) zmienia bardzo wiele aspektów prawa. Przepisy mające dać wsparcie pracownikom, przedsiębiorcom, pracodawcom i innym podmiotom gospodarczym, wprowadzone specustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

Pobierz poradnik

 

Facebook

Twitter

RB__Poland Tarcza 4.0 – uproszczone postępowanie restrukturyzacyjne i inne rozwiązania trafiają pod obrady Senatu   - Russell… https://t.co/nvSfolgLXT
RB__Poland Aresztowanie tymczasowe w projekcie Tarczy 4.0. narusza podstawowe gwarancje procesowe - Russell Bedford https://t.co/tATfTijGxB
RB__Poland Problematyczna kwestia opodatkowania wsparcia uzyskanego z tarczy finansowej - Russell Bedford https://t.co/VqtnR6nVkz