Business consultants with a global perspective

Podatki • Prawo • Audyt • Outsourcing • Szkolenia

Fuzje spółek - aspekty prawne i podatkowe

Łączenie się spółek kapitałowych, jako przypadek łączenia się spółek handlowych, polega na przeniesieniu majątku (aktywów i zobowiązań) spółki przejmowanej na inną spółkę (spółkę przejmującą) już istniejącą lub też na przeniesieniu majątku łączących się spółek na nowo utworzoną spółkę. Dotychczasowi udziałowcy (akcjonariusze) spółki przejmowanej lub spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki otrzymują za przeniesiony majątek udziały (akcje) spółki przejmującej lub nowo zawiązanej. Spółka przejmowana lub spółki łączące się przez zawiązanie nowej spółki tracą swój byt prawny.

Starając się przedstawić przyczyny łączenia spółek kapitałowych można wskazać szereg czynników obiektywnych, jak też subiektywnych, m.in.:

  • wykorzystanie efektu synergii z tytułu koncentracji kapitału,
  • wzmocnienie pozycji na rynku,
  • eliminacja konkurencji przez wrogie przejęcie,
  • skorzystania z możliwości przetrwania przy niepewnej pozycji na rynku lub słabych wynikach finansowych,
  • konieczność dokonania restrukturyzacji grupy kapitałowej z przyczyn finansowych, organizacyjnych, logistycznych czy też podatkowych[1].

Rozpatrując alternatywne procedury w zakresie łączenia spółek kapitałowych, w celu uzyskania zbliżonego efektu ekonomicznego, można wskazać:

  • procedury wymiany udziałów,
  • joint-ventures,
  • alianse strategiczne,
  • programy venture capital,
  • umowy licencyjne.

W niniejszej pracy zostanie przedstawiona analiza regulacji prawnych w zakresie:

  1. prawa handlowego: art. 491-527 k,s.h., Polska nie implementowała jeszcze dyrektywy Rady i Parlamentu nr 2005/56/EC z dnia 26 października 2005 r. w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych. Dyrektywa ta powinna być wdrożona do systemu prawnego państw członkowskich UE do 15 grudnia 2008 r.,
  2. prawa bilansowego: art. 44a-44d u.o.r. (od 1 stycznia 2002 r. wprowadzono regulacje dotyczące rozliczenia połączenia jednostek podlegających przepisom u.o.r., w tym spółek kapitałowych),
  3. prawa podatkowego: ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, Ordynacji Podatkowej. Przepisy zawarte w updop dotyczące opodatkowania dochodu z tytułu łączenia się spółek kapitałowych są następstwem implementacji dyrektywy Rady z dnia 23 lipca 1990 r. nr 90/434/EEC w sprawie wspólnego systemu opodatkowania połączeń, podziałów, wniesienia (transferu) aktywów oraz wymiany akcji między spółkami różnych państw członkowskich UE. W Traktacie Akcesyjnym zdefiniowano, iż w odniesieniu do Polski regulacja tej dyrektywy dotyczy podatku dochodowego od osób prawnych, a ewentualnym podatnikiem może być spółka akcyjna bądź spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Polska nie implementowała jeszcze dyrektywy 2005/19/EC.

Przyjmuje się, iż procedura prawna łączenia spółek składa się z następujących etapów:

  1. Faza zarządcza - obejmuje m.in. następujące czynności przygotowawcze: sporządzenie planów połączenia oraz sprawozdań zarządów łączących się spółek, sporządzenie opinii przez biegłego, ogłoszenie planu połączenia,
  2. Faza właścicielska - obejmuje m.in. podjęcie uchwały zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia akcjonariuszy) o łączeniu się spółki z inną spółką (innymi spólkami),
  3. Faza sądowa - obejmuje zgłoszenie połączenia do rejestru oraz dokonanie ogłoszenia o połączeniu.

Rozważając skutki podatkowe związane z procesem łączenia spółek kapitałowych należy stwierdzić, iż w art. 10 updop, ustawodawca wyodrębnił w kategoriach dochodu kwalifikowanego jako pochodzący z udziału w zyskach osób prawnych pewne przysporzenia majątkowe podlegające opodatkowaniu odnoszące się do specyficznej sytuacji w funkcjonowaniu spółek – tj. połączenia.

Szczególne zaakcentowanie połączenia spółek w całej regulacji ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wynika z faktu, że są to nadzwyczajne etapy w działalności tych podmiotów, stanowiące formy restrukturyzacji majątkowej, finansowej lub organizacyjnej i związane są z transferami majątku między odrębnymi podmiotami, co wymaga określonego podejścia podatkowego.

Należy jednak podkreślić, że jakkolwiek art. 10 updop wskazuje na zasady opodatkowania związane z połączeniem, zarówno w treści ustępu 1 (punkty 5 i 6), jak i w ustępach 2 i 4-5, to jednak zawarta w nim regulacja opodatkowania połączenia nie jest kompleksowa. Przepisy dotyczące zagadnień połączenia spółek usytuowane są także w innych częściach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych m.in.:

  • art. 7 updop - w zakresie rozliczenia straty podatkowej,
  • art. 12 updop - precyzujący zasady opodatkowania podziału i połączenia,
  • art. 16g updop - w zakresie ustalenia wartości początkowej środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych na potrzeby amortyzacji podatkowej.

Rozproszenie przepisów w zakresie opodatkowania połączenia spółek, zarówno w treści samego art. 10 updop, jak i w innych przepisach ustawy, podyktowane jest z jednej strony koniecznością odniesienia się do zagadnień uregulowanych szczegółowo w innych częściach tej ustawy (strata podatkowa, amortyzacja), z drugiej jednak strony wynika z faktu, że w procesie połączenia odrębna ocena podatkowa powinna być dokonana wobec:

  • spółki przejmowanej,
  • wspólników spółki przejmowanej,
  • spółki przejmującej (nowo zawiązanej),
  • wspólników spółki przejmującej (nowo zawiązanej).

Przepisy podatkowe odnoszą się do każdej z tych kategorii podmiotów, ale regulacje w tym zakresie, z uwagi na podział updop na określone definicyjnie rozdziały występują w różnych miejscach ustawy.

Kształt obecnie obowiązujących przepisów w odniesieniu do połączenia spółek kapitałowych, w zasadzie przewidujących neutralność podatkową w procesach połączeń i podziałów, jest w części dostosowaniem do zaleceń unijnych[2], a po części odpowiedzią na postulaty doktryny i praktyki podatkowej[3]. Wprowadzenie odniesień do udziału w procesach połączeń spółek z innych krajów unijnych było efektem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej i możliwym udziałem tych spółek w przedstawionych działaniach transformacyjnych[4].

Nasze marki

Nasze marki mobile