Postępowanie egzekucyjne w administracji do zmiany

W dniu 23 lipca 2019 r. rząd przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw 1 .

Wprawdzie celem nowelizacji w ocenie Ministerstwa Finansów jest uproszczenie procedury związanej z tym postępowaniem i szybsze ściąganie długów publicznoprawnych 2 , to jednak w zmienianej ustawie3 znajdzie się wiele nowych rozwiązań oraz modyfikacji dotychczasowych przepisów. Zasadnicze zmiany dotyczą m.in.

samego wszczęcia egzekucji, a także egzekucji z: majątku wspólnego małżonków; ruchomości i nieruchomości; wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku; przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.

1. Moment wszczęcia egzekucji administracyjnej

Zgodnie z art.

26 § 1 ustawy zmienianej, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru, przy czym w myśl § 5 tej ustawy wszczęcie egzekucji następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W projekcie ustawy zmieniającej dookreślono, że może to nastąpić również z chwilą „3) podpisania protokołu zajęcia ruchomości przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, jeżeli to podpisanie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, lub 4) wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości lub złożenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do zbioru dokumentów, jeżeli ten wpis lub to złożenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego 4 (do wszczęcia egzekucji dojdzie w momencie zaistnienia wcześniejszego zdarzenia).

O usunięciu wątpliwości w kwestii możliwości podjęcia czynności egzekucyjnych, których celem jest zajęcie ruchomości lub nieruchomości przed ww. doręczeniem jest mowa w uzasadnieniu projektu ustawy, zaś zmiany mają zapobiec niedopuszczeniu do egzekucji z nieruchomości i ruchomości zobowiązanego.

2. Egzekucja z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka

Kontrowersje wywołują zapisy w projekcie nowelizacji, w myśl których, jeśli odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki w związku z jej niezapłaceniem w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny, to podstawą do prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego jest: 1) tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego; 2) kolejny tytuł wykonawczy 5 , przy czym tytuł wykonawczy jest podstawą do egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego również kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tego tytułu 6 .

Następny przepis stanowi, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne.

Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego 7 .

Rada Legislacyjna przy Prezesie Rady Ministrów w swojej opinii z 24 czerwca 2019 r. na temat projektu8 negatywnie oceniła zmiany proponowane w par. 1 i 2 dodanego art. 27e do ustawy zmienianej, uznając, że z ich treści nie wynika, „czy »majątkiem wspólnym«, o którym jest tam mowa, jest tylko majątek wspólny małżonków czy też może chodzi również o inne znane polskiemu prawu formy majątku wspólnego, w tym zwłaszcza o wspólny majątek wspólników spółki cywilnej (…).

Jeżeli wszakże przyjmiemy, że projektowane przepisy art.

27e § 1 i 2 regulują prowadzenie egzekucji administracyjnej również w stosunku do wspólnego majątku wspólników spółki cywilnej (lub do innych jeszcze istniejących w polskim prawie postaci czy form wspólnego majątku), to należałoby się de lege ferenda opowiedzieć za wyraźnym dostrzeżeniem tej okoliczności w dalszych proponowanych (w projekcie) przepisach art.

27e-27h oraz w szczególności za rozszerzeniem podmiotowego zakresu zastosowania sprzeciwu również na inne osoby uprawnione do tego wspólnego majątku”.

3. Egzekucja z ruchomości

Projekt ustawy wprowadza wiele zmian w tej formie egzekucji. Jeśli z ewidencji prowadzonej przez zobowiązanego, urzędowego rejestru ruchomości lub rejestru zastawów będzie wynikało, że zobowiązany jest właścicielem ruchomości, to organ egzekucyjny będzie mógł zająć taką ruchomość i wezwać zobowiązanego do okazania ruchomości zajętej w ten sposób lub wskazania miejsca jej przechowywania w terminie wyznaczonym przez ten organ, nie krótszym niż 3 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem nałożenia kary pieniężnej 9 .

W uzasadnieniu wskazuje się, że można będzie zatem zająć ruchomość, która fizycznie nie znajduje się w miejscu zajęcia w chwili jego dokonywania.

Zobowiązanemu będzie przysługiwało – w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpowiednio odpisu protokołu zajęcia ruchomości lub odpisu protokołu uzupełniającego – prawo wniesienia do organu egzekucyjnego skargi na oszacowanie dokonane przez pracownika obsługującego ten organ.

Wówczas organ egzekucyjny wezwie biegłego skarbowego do oszacowania wartości zajętej ruchomości: kosztowności; ruchomości o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej, przy czym kosztowność nie będzie mogła być oszacowana poniżej wartości kruszcu lub materiału, z którego została wytworzona10.

Ustawa ma wejść w życie, z wyjątkiem niektórych przepisów, po 6 miesiącach od dnia ogłoszenia.

______________________

1 Projekt z 2 lipca 2019 r. ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw; opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji: https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12321208/12570858/dokument403844.pdf; zwany dalej projektem nowelizacji.

2 Wg szacunków resortu przedstawionych w ocenie skutków regulacji, w 2016 r. przeciętnie czas trwania administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów podatkowych wynosił aż 555 dni. 3 Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 1314 z późn. zm.

(dalej: ustawa zmieniana). 4 Art. 1 pkt 10 projektu nowelizacji. 5 Zgodnie z dodanym w projekcie do ustawy zmienianej art.

26ca § 1, wierzyciel wystawia kolejny tytuł wykonawczy w razie potrzeby: 1) zabezpieczenia na nieruchomości lub egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka; 2) egzekucji z przedmiotu hipoteki przymusowej – w przypadku przeniesienia tego przedmiotu na inny podmiot niż zobowiązany. 6 Par.

1 i 2 art. 27e, dodanego do ustawy zmienianej poprzez art. 1 pkt 16 projektu nowelizacji. 7 Par. 3 dodanego art. 27e. 8 Patrz https://radalegislacyjna.gov.pl/dokumenty/opinia-z-24-czerwca-2019-r-o-projekcie-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-postepowaniu-egzekucyjnym. 9 Art. 1 pkt 56 projektu nowelizacji. 10 Art. 1 pkt 58 projektu nowelizacji.