15 maja 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, w sprawie o sygn. akt III CZP 22/24 podjął uchwałę dotyczącą istotnego zagadnienia prawnego związanego z przerwaniem biegu przedawnienia przez złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Orzeczenie dotyczyło przepisów obowiązujących do 30 czerwca 2022 r.
Sąd Najwyższy przesądził, że zawezwanie do próby ugodowej na podstawie art. 184 k.p.c. co do zasady przerywało bieg przedawnienia, zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Jednak skuteczność tej czynności zależy od jej rzeczywistego celu. W szczególności sąd w późniejszym postępowaniu (najczęściej o zapłatę) może ocenić, czy wierzyciel rzeczywiście zmierzał do dochodzenia roszczenia, czy też jego celem było wyłącznie sztuczne wydłużenie terminu przedawnienia.
Podjęcie uchwały wynikało z wątpliwości, jakie powstały na tle wcześniejszego postanowienia SN z 13 grudnia 2023 r. (sygn. II CSKP 1784/22), w którym zapytano, czy sąd jest każdorazowo zobowiązany do oceny motywacji wierzyciela przy wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.
Sąd Najwyższy zauważył, że choć przepisy nie zakazują wielokrotnego korzystania z instytucji zawezwania, to ich instrumentalne wykorzystywanie w celu przerywania przedawnienia – bez zamiaru realnego dochodzenia roszczenia – jest nadużyciem prawa. W ocenie SN takie działania podważałyby sens istnienia instytucji przedawnienia, prowadząc do stanu, w którym jego funkcja ochronna byłaby iluzoryczna.
W uchwale SN podkreślił, że choć każdy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej może co do zasady przerwać bieg przedawnienia, to możliwa (a nawet konieczna) jest jego ocena z perspektywy rzeczywistego celu – czy służył on dochodzeniu roszczenia, czy też jedynie jego pozorowaniu.
Uchwała ta ma charakter porządkujący i ma na celu ujednolicenie dotychczasowej, niejednolitej praktyki orzeczniczej sądów powszechnych. Potwierdza również potrzebę przeciwdziałania nadużywaniu prawa procesowego w sposób godzący w stabilność obrotu prawnego.